سخن بر سر ابو الحسن ثابت بن سنان بن ثابت بن قره ، پزشك و مورخ ، نوهء ثابت بن قره است . پزشك دربار معز الدولهء ديلمى ( 932 - 967 ) بود ، مدتى نيز بيمارستان بغداد را اداره مىكرد و در سال 365 / 976 درگذشت . « 536 » ثابت بن سنان در اثر تاريخى خود به نام التاريخ وقايع تاريخى از زمان خلافت مقتدر ( 295 / 908 - 320 / 932 ) تا سال 363 / 974 را شرح داده است . « 537 » ظاهرا نقل قول در شماره 1023 نيز از كتاب ثابت بن سنان است . ابو الحسن الترنجى بيرونى در الجماهر خود نيز از اين مؤلف نام مىبرد . وانگهى در يك مورد او را ابو الحسن الطبرى الترنجى « 538 » مىنامد و در جاى ديگرى به اثرش به نام كناش ( مجموعه ) اشاره مىكند . « 539 » ا . ز . وليدى بر اين اساس او را با ابو الحسن احمد بن محمد الطبرى پزشك دربار ركن الدوله ديلمى « 540 » ( 932 - 976 ) و مؤلف اثر بزرگ پزشكى الكناش ( نيز مشهور به المعالجة البقراطية ) يكى مىداند . « 541 » نسب ترنجى كه فقط بيرونى به او مىدهد ، احتمالا از نام « ترنجه » واقع ميان آمل و سارى در طبرستان گرفته شده است . « 542 » نقل از ترنجى در هفده عنوان صيدنه ديده مىشود و در بسيارى از آنها سخن بر سر ( 536 ) . علوچى ، 377 - 378 . به نوشتهء ابن ابى اصيبعه I ) ، 266 ) : 363 / 974 . ( 537 ) . ابن ابى اصيبعه ، I ، 226 . اين اثر از دست‌رفته به شمار مىآيد ، فقط قطعه‌اى كوتاه از دنبالهء آن را كه ابو الحسين هلال بن المحسّن ( در سال 448 / 1056 درگذشت ) خواهرزادهء ثابت بن سنان نوشته به‌جا مانده است . بارتولد ، تركستان ، آثار ، I ، 52 ؛ بروكلمان ، I , GAL ، 324 ؛ I , SB ، 556 . ( 538 ) . الجماهر ، 188 . ( 539 ) . همان‌جا ، 137 ( متن عربى ، 144 ) . ( 540 ) . Picture ، 113 ، يادداشت 6 ؛ قس . الجماهر ، 451 ، يادداشت 142 . ( 541 ) . ابن ابى اصيبعه ، I ، 321 ؛ قس . سارتون ، I ، 677 . اين اثر در چند دست‌نويس به‌جا مانده است . بروكلمان ، I , GAL ، 237 ؛ I , SB ، 422 ؛ منجد ، « مصادر جديده » ، 313 ، شمارهء 418 . ( 542 ) . ياقوت ، II ، 383 .